سرتاسر آن عهد امرى جدى تلقى مىشد . با تشويق سكنهء شهر به تغيير مكان به خارج از ديوارهاى شهر ، حومه‌هاى قديمتر رو به رشد نهادند و حومه‌هاى جديدتر توسعه يافتند و بسيارى از آنها تبديل به شهرهاى كوچك شدند . « 1 » در اين دوره غير از دو بيمارستانى كه قبلا از آنها سخن گفتيم ، بيمارستانهاى ديگرى تأسيس شد كه براى ادارهء آنها اوقاف بزرگى وقف شد ؛ مانند بيمارستان القيمرى كه در صالحيه ساخته شد و براى آن دو دهكده و قسمتهايى از جاهاى ديگر با آسيابهاى آبى ، سى و پنج دكان ، يك اصطبل و دو كاروانسرا ( خان ) وقف شد . اكثر بيمارستانها به دو قسمت مردانه و زنانه تقسيم مىشد . در آنها بخشهايى براى جراحى ، امراض داخلى و بيماريهاى چشم وجود داشت . ديوانگان بخش جداگانه‌اى داشتند و كليه بخشها تحت نظارت افراد متخصص بود . بيمارستان القيمرى را اميرى مملوك به نام سيف الدين ( د 1257 ق ) تأسيس كرد . اين بيمارستان در شيب تپه‌اى واقع بود و شهر دمشق و باغستانهاى آن در پايينش قرار داشتند . اين بيمارستان شامل تالار بزرگى بود كه به ستونهايى تكيه داشت و در طرفش تالارهاى كوچكترى براى بيماران قرار داشت . در بيمارستان اتاق بزرگى به انبار دارو اختصاص داشت . يك درمانگاه براى بيماران سرپايى دوشنبه‌ها و پنجشنبه‌ها باز بود و به همهء بيماران دواى مجانى داده مىشد . در آشپزخانهء بيمارستان هم غذاهاى معمولى و هم پرهيزدار طبخ مىشد . بعضى از بيمارستانها ، مدارس طبى وابسته به خود داشتند . مماليك بناهاى معتبرى براى تعليم و تربيت مىساختند كه عبارت بود از يك حياط با حوض مرمرين در وسط كه از چهار سمت با چهار راهرو ستون‌دار محصور مىشد . يكى از راهروها به سمت مسجد و دومين راهرو به درون اتاق وسيع گنبددارى كه در آن ، اغلب مزار سازندهء بنا واقع بود و راهروهاى سوم و چهارم به اتاقهاى مطالعه و تعليمات دينى منتهى مىشد . هر مدرسه از خود ناظرى داشت كه وظيفه‌اش نظارت و ادارهء موقوفات و نگهدارى حسابها و مصرف درآمد موقوفات بود . از مدارس مهم دوران مماليك كه در حومهء شهر دمشق بود مىتوان از صالحيه ، ضيائيه ، اتابكيه ، صاحبيه و

--> ( 1 ) . زياده ، نيكلاا . ؛ دمشق در عصر مماليك ؛ ص 63 - 65 و 92 .